राऽसमंडळ गोपीचंदन तुलसिकि माला जय् !
अफाट पसरे वाळवंट बहु यमुनातीरीं जें
तिथे गाउनी नाचे कान्हा गोपाळांसंगें,
यमुना देई सूर तयां, वन कांठावर रंगे;
तें गाणें गावोनि नाचुं या देवहि गाती जे.

हिरवें हिरवे गार शेत हें सुंदर साळीचें
झोके घेतें कसें? चहुकडे हिरवे गालीचे
लांब पसरले या ओढ्याच्या कांठाकांठाने.
खळखळ सळसळ मिसळे मिळवूं या अपुलें गाणें.
त्या ओढ्याला त्या शेताला लाटा किति येती,
ओळी त्यांच्या एकामागुनि एक लांब जाती;
त्यांसह लाटा आनंदाच्या करिती मनिं थय्‌थय् !

पिवळें तांबुस ऊन कोवळे पसरे चहुफेर
ओढा नेई सोनें वाटें वाहूनिया दूर.
झाडांनी किति मुगुट घातले डोकिस सोनेरी,
अहाहा ! पहा तर सोन्याचा गोळा तो क्षितिजीं !

सोनेरी मख्मली रुपेरी पंख कितीकांचे,
रंग किती वर तहेत-हेचे इंद्रधनुष्याचे !
अशी अचल फुलपाखरें फुलें साळिस जणुं फुलती,
साळीवर झोपलीं जणूं का पाळण्यांत झुलती.
झुळकन् सुळकन् इकडुनि तिकडे किति दुसरीं उडती,
हिरेमाणिकेंपाचू फुटुनी पंखचि गरगरती.
उडुं बागडूं, नाचूं गरगर फिरूं चला मौजें

उद्या सकाळीं मुलेंमुली त्यां खेड्याहुनि येतां
येथे मंडल गोल उमटलें कुरणावर बघतां
टकमक बघतिल परस्परांना, कौतुक हें केवी !
म्हणतिल येथे नाच नाचल्या रात्रीं वनदेवी.
पहा पाखरें चरोनि होती झाडांवर गोळा,
कुठे बुडाला पलीकडिल तो सोन्याचा गोळा?
वार्‍यापरि या चलूं घराला नाचतची थथय् !

काव्यरचना- इंदूर, ता. १६ जून १९०७

- 'तांबे यांची समग्र कविता' या पुस्तकातून.
सौजन्य- व्हीनस प्रकाशन, पुणे.

  पृथक्‌

कवीची मूळ काव्यकृती क्रमिक पुस्तकामध्ये किती आमूलाग्र बदलू शकते याचं उत्तम उदाहरण म्हणजे ही कविता.

'रासमंडळ गोपीचंदन' या कवितेतून 'नवयुग वाचनमाले' मध्ये एक वेगळीच, स्वतंत्र कविता उभी केली आहे. 'राऽसमंडळ गोपीचंदन तुलसिकि माला जय् !' असं ध्रुवपद असलेल्या पाच विषमचरणी कडव्यांच्या मूळ कवितेचा आशय अगदी वेगळा आहे व केवळ सायंकाळचं वेगळं काढता येण्यासारखं वर्णनही त्या कवितेत नाही. पण त्या कवितेच्याच निरनिराळ्या कडव्यांतल्या काही चरणांची उलटसुलट जुळणी करून व भरीला 'कुरणावर शेतांत पसरला गुलाल चौफेरी' अशी एक नवीनच ओळ त्यात घालून (ही ओळ तांब्यांच्या कवितेतली नाही) 'सायंकाळची शोभा' ही कविता तयार करण्यात आली आहे. शीर्षकही संपादकांनीच दिलेलं.

असं असलं तरी ही कविता ह्याच आकारात, 'सायंकाळची शोभा' या शीर्षकासकट तांब्यांची कविता म्हणूनच वाचकांच्या आठवणींत इतकी रुजून राहिली आहे की तशीच ती या संग्रहात देणं उचित वाटलं.

'रासमंडळ' ही कविता तांब्यांच्या संग्रहात पाहावयास मिळेल. (रासमंडळ गोपीचंदन - तांबे यांची समग्र कविता आ. ७वी (१९७५) व्हीनस् प्रकाशन, पुणे, पृ. १०५)
(संपादित)

रमेश तेंडुलकर
'आठवणीतल्या कविता (१)' या पुस्तकातून.
सौजन्य- मौज प्रकाशन गृह, मुंबई.

* ही लेखकांची वैयक्तिक मते आहेत. या लेखात व्यक्त झालेली मते व मजकूर यांच्याशी 'आठवणीतली गाणी' सहमत किंवा असहमत असेलच, असे नाही.

  इतर संदर्भ लेख

Please consider the environment before printing.
कागद वाचवा.
कृपया पर्यावरणाचा विचार करा.