A Non-Profit Non-Commercial Public Service Initiative by Alka Vibhas   
पतित तूं पावना

पतित तूं पावना । म्हणविसी नारायणा ॥१॥

तरी सांभाळी वचन । ब्रीद वागविशी जाण ॥२॥

याती शुद्ध नाहीं भाव । दुष्ट आचरण स्वभाव ॥३॥

मुखीं नाम नाहीं । कान्होपात्रा शरण पायीं ॥४॥
रचना-संत कान्होपात्रा
संगीत - मा. कृष्णराव विनायकबुवा पटवर्धन
स्वराविष्कार - मधुवंती दांडेकर
बालगंधर्व
( गायकांची नावे कुठल्याही विशिष्ट क्रमाने दिलेली नाहीत. )
राग- झिंझोटी
ताल-केरवा
गीत प्रकार - नाट्यगीत संतवाणी विठ्ठल विठ्ठल
ब्रीद - प्रतिज्ञा.
याती - जात.
॥ कान्होपात्रा श्रीमाद्विविठ्ठलरूपी समानता पावे ॥

'संत कान्होपात्रा' नाटकाला आधारभूत अशी खरीखुरी ही एवढी एकच ओळ. कान्होपात्रा, शामा, कान्होपात्राचे अभंग, चोखामेळ्याचे अभंग, हे खरेखुरे घेण्याचा प्रयत्‍न केला आहे.

चोखामेळा कान्होपात्रेपूर्वी सुमारे दीडशे वर्षे अगोदर होऊन गेला आहे. पण तोही मंगळवेढ्याचाच होता. त्याचीच परंपरा चालविणारा चोखा मी निर्माण केला आहे. चोख वागणारा तो चोखा. अजूनही वारकरी मार्ग पत्करणार्‍या अस्पृश्यास 'चोख' म्हणतात. कान्होपात्रा पतित तर चोखामेळा अस्पृश्य. पण दोघेही भूमिकेने ज्येष्ठ म्हणूनच नाटकात त्यांची सांगड घालाविशी वाटली. त्याशिवाय नाटकातील सर्व वातावरण माझ्या अल्पमतीप्रमाणे काल्पनिकच तयार केले आहे.

कान्होपात्रेचे बरेच अभंग विषयाला परिपोषक होतील असेच घेतले आहे. त्याचप्रमाणे श्रीज्ञानदेव, श्रीनामदेव व श्रीसंत चोखामेळा यांच्याही अभंगाचा उपयोग यथाप्रमाणे करून घेतला आहे. संतांच्या प्रासादिक अभंगवाणीचा लाभ अनायसे मिळाल्यामुळे त्या बाबतीत संतांनीच मला निर्भय केले आहे.
आता भय राहिले ते माझ्या गद्य-पद्य भागाविषयी!
(संपादित)

ना. वि. (नारायण विनायक) कुलकर्णी
'संत कान्होपात्रा' या नाटकाच्या खुद्द नाटककार लिखित प्रस्तावनेतून.
सौजन्य- सप्तर्षी प्रकाशन, मंगळवेढा

  इतर संदर्भ लेख

 

  मधुवंती दांडेकर
  बालगंधर्व