A Non-Profit Non-Commercial Public Service Initiative by Alka Vibhas   
आनंदी-आनंद गडे

आनंदी-आनंद गडे!
इकडे, तिकडे, चोहिंकडे.

वरतीं-खालीं मोद भरे;
वायूसंगे मोद फिरे,
नभांत भरला,
दिशांत फिरला,
जगांत उरला,
मोद विहरतो चोहिंकडे;
आनंदी-आनंद गडे!

सूर्यकिरण सोनेरी हे,
कौमुदि ही हंसते आहे;
खुलली संध्या प्रेमानें,
आनंदे गाते गाणें;
मेघ रंगले,
चित्त दंगले,
गान स्फुरलें;
इकडे, तिकडे, चोहिंकडे;
आनंदी-आनंद गडे!

नीलनभीं नक्षत्र कसें
डोकावुनि हें पाहतसे;
कुणास बघतें? मोदाला!
मोद भेटला का त्याला?
तयामधें तो
सदैव वसतो,
सुखें विहरतो,
इकडे, तिकडे, चोहिंकडे;
आनंदी-आनंद गडे!

वाहति निर्झर मंदगति,
डोलति लतिका वृक्षतती;
पक्षि मनोहर कूजित रे,
कोणाला गातात बरें?
कमल विकसलें,
भ्रमर गुंगले,
डोलत वदले-
इकडे, तिकडे, चोहिंकडे;
आनंदी-आनंद गडे!

स्वार्थाच्या बाजारांत,
किती पामरें रडतात;
त्यांना मोद कसा मिळतो?
सोडुनि स्वार्था तो जातो;
द्वेष संपला,
मत्सर गेला,
आतां उरला,
इकडे, तिकडे, चोहिंकडे;
आनंदी-आनंद गडे!
गीत- बालकवी
संगीत - पं. हृदयनाथ मंगेशकर
स्वराविष्कार - लता मंगेशकर
आशा खाडिलकर
( गायकांची नावे कुठल्याही विशिष्ट क्रमाने दिलेली नाहीत. )
गीत प्रकार - कविता
  
टीप -
• स्वर- लता मंगेशकर, संगीत- पं. हृदयनाथ मंगेशकर.
• स्वर- आशा खाडिलकर, संगीत- श्रीधर फडके.
कौमुदी - चांदणे.
तति - रांग / समुह.
मोद - आनंद
निसर्गात सर्वत्र आनंदी-आनंदच भरलेला आहे, अशी बालकवींची धारणा होती. तीच धारणा या कवितेत अभिव्यक्त झालेली आहे. निसर्गातील प्रत्येक दृश्य, नव्हे प्रत्येक घटक.. म्हणजे वायू, सूर्यकिरण, कौमुदी, संध्या, मेघ, नक्षत्र, निर्झर, लतिका, पक्षी, कमळ, इ.. या आनंदाला जन्‍म देणारा, आनंद उत्‍क्रांत करणारा आणि अखेरत: आनंदातच विलीन होणारा आहे.

माणूस हाही वास्तविक निसर्गाचाच एक घटक आहे. तथापि 'स्वार्था'मुळे हा घटक इतर निसर्ग-घटकांहून वेगळा राहिला आणि परिणामी दु:खाचा धनी झाला, असेच काही बालकवींना येथे सुचवायचे आहे असे वाटते.

त्यांना मोद कसा मिळतो?
सोडुनी स्वार्था तो जातो
या ओळी पाहता असेच वाटते. द्वेष, मत्‍सर संपताच म्हणजे स्वार्थ जाताच आनंद येतो, हे शेवटी कवीने सांगितले आहे.

बालकवींच्या या तत्त्वज्ञानापेक्षाही ही कविता तिच्यातल्या सहज, स्वाभाविक, उत्‍स्‍फूर्ततेमुळे आणि नादरम्य शब्दयोजनेमुळेच रसिकांना जास्त आवडलेली आहे.
(संपादित)

डॉ. दत्तात्रय पुंडे, डॉ. स्‍नेहल तावरे
त्रिदल
बालकवी, कुसुमाग्रज आणि इंदिरा संत यांच्या निवडक कविता
सौजन्य- स्‍नेहवर्धन पब्लिशिंग हाऊस, पुणे

  इतर संदर्भ लेख

 

  लता मंगेशकर
  आशा खाडिलकर